Búp Bê Matryoshka – Món Quà Từ Nước Nga


Hoàng Linh

Du khách Việt Nam nên mua quà gì khi sang nước Nga hùng vĩ và bao la? Có lẽ, chỉ nên mang về những gì, vừa đặc trưng cho đất nước, cho cảnh vật tại đó, vừa ghi nhận những dấu ấn của nền văn hóa Nga. Chẳng bạn, những con búp bê gỗ – mô phỏng hình thiếu nữ Nga – mang tên Matryoshka.

Trên toàn thế giới, Matryoshka từ nhiều năm nay đã được xem như kiệt tác của thủ công mỹ nghệ dân gian Nga. Những con búp bê gỗ ngộ nghĩnh được vẽ trong trang phục sặc sỡ truyền thống của Nga, con nọ được xếp trong bụng con kia, vốn là thứ đồ chơi được trẻ em rất ưa thích.

Tuy nhiên, lịch sử của Matryoshka thì có lẽ không phải ai cũng rành. Theo sử sách, năm 1890, một người thợ tiện gỗ ở Moscow có cái tên khó đọc là Zvyozdochkin, cùng một họa sĩ tên là Malyutin, đã làm nên một bộ Matryoshka đầu tiên gồm 8 búp bê từ loại gỗ bạch hoa, và bày bán ở một cửa hiệu mang tên Giáo dục Thiếu nhi.

Búp Bê Matryoshka – Món Quà Từ Nước Nga                                                           Trang Văn Học – Nghệ Thuật thế giới

Trong Triển lãm Thế giới năm 1900 tại Paris, Matryoshka là sản phẩm được ưa thích nhất của nước Nga và được khách tới thăm mua như tôm tươi. Sau đó, từ năm 1910, Matryoshka được sản xuất hàng loạt tại cửa hiệu Các nghệ sĩ Tài tử ở Zagorsk, một thành phố nhỏ ở Nga và nơi đây, đến giờ, vẫn được coi là “thánh địa” của Matryoshka.

Thế rồi, loại búp bê gỗ này được cả châu Âu ưa thích, đến nỗi một hãng ở Nürnberg (Đức) bắt đầu làm giả nó; tuy nhiên, chẳng mấy chốc, người ta đã phát hiện ra sự khác biệt giữa hàng “chính hiệu” và đồ nhái!

Nói thêm về xuất xứ của Matryoshka. Thoạt đầu, những con búp bê này là biểu tượng của Người mẹ, hay nói rộng hơn, đất mẹ Đại Nga, và được làm hoàn toàn theo phương thức thủ công. Tuy nhiên, với sự phát triển của văn hóa du lịch, đến nay Matryoshka đã được làm một phần – hay toàn thể – bằng máy, và không phải ở bất cứ đâu người ta cũng tuân thủ những “chuẩn mực” truyền thống về màu sắc, mẫu hoa thị, cách vẽ tóc, mắt và trang phục của các cô búp bê này.

Cho dù, ở nhiều trường mỹ thuật, Matryoshka đã được phát triển, nâng cao: chẳng hạn, những ai có dịp đến trường Mỹ thuật Công nghiệp Abramtzevo, có thể hòa mình vào một thế giới những Matryoshka được đẽo gọt và khắc cầu kỳ, rất nghệ thuật, không con nào giống con nào.

Dĩ nhiên, du khách có thể không cần phải đặt chân tới đất Nga để có được loại búp bê đặc sắc này. Qua mạng Internet, có thể đặt mua Matryoshka, giá cả có thể rất rẻ, nhưng giới hạn trên của nó thì vô cùng, và chất lượng thì cũng rất phụ thuộc vào số tiền chúng ta bỏ ra và nhiều yếu tố khác.

Hơn nữa, những năm gần đây, với sự bàng trướng của hàng nhái Trung Quốc, Liên bang Nga đã nhiều lần phải kêu trời vì món hàng “quốc hồn quốc túy” này của họ cũng bị làm giả ở mức độ khủng khiếp và còn bị bày bán ở ngay trên xứ sở họ!

Người sành điệu biết rằng một bộ Matryoshka trên thị trường thường có từ 3 đến 12 búp bê, nhưng các bộ “siêu hạng”, dĩ nhiên chỉ dành cho những “tay chơi” nhà nghề, có thể có tới từ 48 đến 60 con!

Đây là loại búp bê Matryoshka truyền thống. Nhưng người ngoại quốc thì hay biết đến dạng hài hước, pha chất chính trị hoặc tôn giáo của nó, mới khởi nguồn và lan rộng trên thế giới sau khi Liên Xô cải tổ vào cuối thập niên 80 thế kỷ trước.

Chẳng hạn như loại Matryoshka mà búp bê ngoài cùng có hình dạng của Vladimir Putin, trong bụng ông là vị tiền nhiệm Yeltsin, rồi cứ như thế, Gorbachev, Brezhnhev, Khrushchev, Stalin và Lenin, tức là các lãnh tụ thượng đỉnh của Nga và Liên bang Xô-viết một thời. Có nơi, đi xa hơn, còn cho thêm các vị Nga hoàng vào bụng Lenin, và vào bụng nhau.

Hoặc, có những chuỗi Matryoshka mà các “thành viên” là các vị Thánh của Giáo Hội Chính Giáo Nga. Đấy là chưa kể đến những “biến dạng” ở ngoại quốc (và đôi khi, ở chính quê hương Nga) của Matryoshka, khi tổng thống Bush, nữ danh ca gợi tình Madonna, cố Đức Giáo Hoàng John Paul Đệ Nhị, nam ca sĩ nổi tiếng vừa quá cố với bước nhảy huyền thoại Michael Jackson, cùng trùm khủng bố Osama bin Laden lại bên nhau đề huề trong cùng một bộ Matryoshka!

Cái tên Matryoshka, đến nay, đã trở nên khá thân thuộc trong mọi mặt của đời sống, người ta hay dùng nó để chỉ khái niệm “cái nọ sản sinh cái kia”, “cái nọ nằm trong lòng cái kia”. Nhất là trong địa hạt vật lý: càng ngày, các nhà khoa học càng tìm ra được những hạt “cơ bản” mới và họ thường băn khoăn là, không hiểu những hạt “cơ bản” ấy, hạt nào là “cơ bản” hơn cả, để là con búp bê ngoài cùng trong chuỗi Matryoshka. Hay trong quy trình hủy rác thải có độ nhiễm xa cạo, người ta cũng sử dụng mô hình mang tên Matryoshka.

Tuy nhiên, đối với riêng người viết bài này, cái tên Matryoshka luôn gợi nhớ đến những thiếu nữ Nga tốt bụng, trong bộ trang phục truyền thống và với những vũ điệu làm say lòng người! Du khách Việt Nam, nếu có dịp sang Moscow hoặc Saint Petersburg, thả bộ trên các đại lộ nổi tiếng như Arbat hay Nevsky, chớ quên mua một bộ Matryoshka “chính gốc” về nhà, để ghi lại dấu ấn những ngày khắc trên đất nước xa xôi, nhưng vĩ đại này!

Hoàng Linh

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s